Juraj Dobrila

panorama

Znanstveni radovi


Tekstovi

Petar Strčić:
Deset značajki povijesti Istre...
cijeli tekst...

Mladen Juvenal Milohanić:
Juraj Dobrila, veliki mecena đaka...
cijeli tekst...

Dražen Vlahov:
Mjesna općina Pazin...
cijeli tekst...

Jakov Jelinčić:
Borba Talijana i Talijanaša...
cijeli tekst ...

Giovanni D`Alessio:
Problemi školstva i politički problemi...
cijeli tekst ...

Milivoj Čop:
Carsko-kraljevska velika državna gimnazija...
cijeli tekst ...

Galiano Labinjan:
Gimnazija u Pazinu s nastavom na njemačkom...
cijeli tekst ...

Mr. Jakov Jelinčić:


Borba Talijana i talijanaša protiv osnivanja hrvatske gimnazije u Pazinu

Vijest o namjeri carske vlade o osnivanju hrvatske gimnazije u Pazinu izazvala je veliko nezadovoljstvo među Talijanima Istre, Gorice i Trsta. U ovom radu autor iscrpno prikazuje zbivanja na protestnom skupu koji je održan u Trstu, 15. siječnja 1899. godine. Na skupu je jednoglasno bila usvojena Rezolucija uperena protiv otvaranja Hrvatske gimnazije čiji je tekst, skupa s istupima ostalih sudionika, tiskan u posebnoj spomen-knjižici. Spomen-knjižica sadrži 63 stranice teksta i predstavlja prvorazredan povijesni izvor, pa se sugerira mogućnost tiskanja izvornika popraćenog dobrim komentarom. U prilogu ovom radu objavljena su prezimena potpisnika telegrama podrške tršćanskom skupu koji je odaslan iz Pazina.

I. UVOD

Vijest o namjeri carske vlade da osnuje hrvatsku gimnaziju u Pazinu, a napose njena konačna odluka s tim u svezi, izazivala je među istarskim, goričkim i tršćanskim Talijanima i talijanašima veliko nezadovoljstvo. Isto takvo nezadovoljstvo prouzročio je krajem 1898. godine nacrt zakona, koji je podastrt krajem 1898. godine Goričkom provincijskom saboru, u svezi sa školskim provincijskim fondom, koji je predviđao da se novac, što su ga talijanske općine davale za talijanske škole, preusmjeri za pomoć za osnivanje i uzdržavanje slavenskih škola (scuole slave).
Obje su odluke, ali posebno ona prva, izazvale buru protesta Talijana i talijanaša “od jednog kraja Istre do drugog.” Nešto dokumenata o tim protestima nalazi se u spisima pokrajinskog istarskog Sabora, arhivskog fonda koji se još uvijek čuva u Državnom arhivu u Pazinu. Nema sumnje da bi se još više dokumenata o tome našlo u Državnom arhivu u Trstu (Archivico di Stato).
Cilj ovog rada je prikaz protestnog skupa održanog u Trstu 15. siječnja 1899. godine povodom osnivanja hrvatske gimnazije u Pazinu. Tim je povodom tiskana spomen-knjižica u kojoj su objavljeni svi materijali s tog skupa. Knjižica nosi naslov: Atti della solenne adunanza dei XV gennaio MDCCCIC pubblicati per cura del Municipio di Trieste, a izdana je na trošak tršćanske općine. Središnjem skupu u Trstu su prethodili protestni skupovi po mnogim istarskim općinama.

vrh

II. PROTESTNI SKUP


Highslide JS Protestni skup je održan u velikoj sali općinske palače u Trstu 15. siječnja 1899. godine. Može se postaviti pitanje: zašto je za protestni skup  izabran upravo Trst, zašto ne npr. Poreč, Pula ili Pazin u kojem je Gimnazija osnovana? Skup je mogao biti održan i na području Goričke provincije, jer se i o njoj radilo. Zašto, dakle, baš Trst? Razmišljanje političara sažeto je u odgovoru što nam ga daje odvjetnik Carlo Dompieri, tršćanski načelnik, u predgovoru navedenoj knjižici kada kaže:

“Trst, po svojoj stoljetnoj tradiciji, po afektivnim vezama, čvrsto vezan zajedničkim aspiracijama i nacionalnim osjećajima s istarskom i goričkom provincijom, nije mogao ne pridružiti se protestima subraće protiv najnovijih uvreda.”
(“Trieste, per tradizione secolare, per vincoli d'affetto, per comunanza di aspirazioni e d' interessi nazionali strettamente collegata con le provincie d'Istria e del Goriziano, non poteva non associarsi alle proteste de'confratelli contro le novissime offese.”) 1

Close Move
1
U tekstu nalazimo dosta jezičnih karakteristika vremena u kojem je nastao, kao i dijalektalnih osobina. Tekst vjerno prenosimo.

Sazvala su ga i prisustvovala mu četiri tršćanska zastupnika u Bečkom parlamentu, tri gorička i dva istarska.
Tršćanski zastupnici:
odvjetnik Guido d' Angeli, dr. kav. Attilio Hortis, odvjetnik kav. Luigi Cambon, Leopoldo Mauroner
Gorički zastupnici:
Alfredo Lenassi, odvjetnik Francesco Verzegnassi, don Adamo Zanetti
Istarski zastupnici:
odvjetnik Pier Antonio Gambini i odvjetnik Lodovico Rizzi 2

Close Move
2
Od sazivača skupa nedostajali su Giuseppe Basevi i Mateo Bartoli.
Prisustvovali su mu, nadalje, tršćanski provincijski kapetan s dva potpredsjednika Tršćanskog gradskog vijeća i 41 zastupnik Tršćanskog provincijskog sabora, 17 zastupnika Istarskog provincijskog sabora te sedam zastupnika Goričkog provincijskog sabora. Među istarskim zastupnicima je bilo više načelnika te dva zastupnika u Carevinskom vijeću. Isti je slučaj bio i s goričkim zastupnicima od kojih su bila četiri općinska načelnika i jedan zastupnik u Carevinskom vijeću, koji je ujedno bio i provincijski prisjednik
Osim navedenih skupu su prisustvovali predstavnici 69 općina s navedenog područja, njih ukupno 138 na razini općinskih načelnika, predsjednika općinskih vijeća, općinskih vijećnika ili specijalnih izaslanika.
S područja današnje Istarske županije prisustvovali su predstavnici sljedećih tadanjih općina (navodimo ih po abecednom redu hrvatskog naziva):
Bale, Brtonigla, Buje, Draguć, Galižana, Grožnjan, Hum i Tibole, Kanfanar, Kaštel, Kaštelir, Kostanjica, Labin, Motovun, Oprtalj, Plomin, Poreč, Premantura, Pula, Roč, Rovinj, Sovinjak, Svetvičenat, Šišan, Tar, Umag, Vižinada,Vodnjan,Vrsar, Završje.
Pazinsko građanstvo (Cittadinanza pisinese), naravno ono talijansko i talijanaško, koje se bilo sabralo na protestni skup u Pazinu od 14. siječnja 1899. godine, zastupali su Leandro i Fedele Camus.
Točno u 11 sati i 15 minuta skup (congresso) otvorio je već navedeni zastupnik u Bečkom parlamentu, odvjetnik GUIDO d' ANGELI. Njegov je govor bio više puta prekidan pljeskom (Applausi calorsi).

Započeo je svoj govor sljedećim riječima:

“Gospodo! Dozvolite mi prije svega da vas u ime svojih kolega i u svoje osobno, uzbuđene duše, pozdravim s poštovanjem, ali toplo i srdačno i da vam u ime Domovine i svetih naših ideala, zahvalim u ovoj dvorani – uvijek svetoj za cjelovitost Domovine i slobodu – za domoljubno djelo što ga vi danas svečano izvršavate. Svečano stoga što je svečan jezik kojim vaš zadivljujući sporazum, u novoj i spontanoj potvrdi da se osjećate Talijanima, govori srcu i razumu.
Stotinu gradova, varoši i zaselaka razasutih po dolinama i brežuljcima, uzduž rijeka i mora – koji su rasli – kroz vjekove – pod životvornim talijanskim suncem – svi ovdje potvrđuju, zahvaljujući vama, pred Bogom i pred ljudima, vjernost što ste ju jednog dana obećali uzvišenom Rimu.”
(“Signori! Permettete anzitutto che in nome de' miei colleghi e mio, vi porga, con l' animo commosso, un riverente ma caldo, affettuoso saluto, e in nome della Patria e d' santi nostri ideali, in quest' aula – sacra per sempre alla integrita della Patria ed alla liberta – io vi ringrazi per l' opera patriotica che oggi voi solennemente compite. Solennemente perche e solenne il linguaggio che il vostro mirabile accordo nella nuova e spontanea affermazionedi essere e di sentirvi italiani, parla al cuore ed alla ragione.
Centro citta, bograte e ville sparse nelle pianure e su' colli, lungo i fiumi e il mare – cresciute - ne' secoli – sotto ili sole vivicante d' Italia – tuute raffermano qui, merce vostra, innanzi a Dio e agli uomini, la fede un di giurata all' alma Roma.” str. 14).

“Sazvali smo vas”, rekao je uz ostalo d' Angeli,” jer upravo napadi, podvale i uvrede od strane Slavena (slavi) i od Vlade na naše narodno pravo išću složnu, muževnu akciju svih Talijana ovih krajeva”. Govornik smatra, ni manje ni više, da se osnivanjem hrvatske gimnazije krše zakoni na koje se Vlada poziva, da se na taj način izvlašćuje nedodirljiva nacionalna baština te se stvaraju rasna borba i rasna mržnja.
(“ Si, cosi e, perche in onta a storia e civilita, a diritti e operosita, in Austria, sotto il pretesto della parificazione delle nazionalita nel godimento de' diritti sanciti dalle leggi, si attribuiscono e si riconoscono – la, dove e quando conviene – diritti nazionali a un certo numero di abitanti, per ili sono fatto che cola hanno dimora. E non si riflette che si violano le leggi stesse, le quali per quei provvedimenti si invocano, che si espropriano patrimoni nazionali intangibili e si creano la lotta e l' odio di razza.” str. 15.).

On, nadalje, tvrdi da se protežira slavenstvo te da se pokušavaju pretvoriti u slavenski prostor svi krajevi naseljeni Slavenima.
Ovdje treba dati jedno pojašnjenje: kada se u talijanskim dokumentima javlja riječ slavo ona u pravilu znači hrvatski, a za pojam slovenski uglavnom se rabi riječ sloveno. No u ovom tekstu nalazimo sva tri izraza.

Nakon njega govorio je tršćanski načelnik, odvjetnik CARLO DOMPIERI.
On ističe radost što se sve ovo odigrava u Trstu te predlaže za predsjedavajućeg ovog skupa D'Angelija, a za tajnika Attilija Hortisa.

(“Trieste si sente altamente onorata dal fatto che, entro la sua cerchia, i delegati dei Comuni dell' Istria e del Friuli convengano per discutere i loro piu vitali interessi.
Trieste si sente orgoglioso del primato morale e civile che in tal guisa le viene conferito, e per mia bocca vi assicura che essa non verra meno a questa egemonia, che essa spendera ogni sua possa per conservare inalterata la impronta nazionale che Dio e una storia due volte millenaria hanno impreso su queste contrade.” str. 17.).

Hortis je na početku pročitao prijedlog REZOLUCIJE u kojoj se kaže da:

- austrijska vlada, u namjeri da već od djetinjstva iznakazi odgoj talijanskog naroda, nikada nije osnovala ni jednu narodnu ni građansku školu na talijanskom jeziku u Gorici i Trstu;
(“... con manifesto proposito di snaturare fino dalla puerizia la educazione del nostro popolo, non ha mai istituito scuole popolar e cittadine in lingua italiana nelle citta di Gorizia e Trieste...”str. 19.);

- ni u jednoj od triju provincija nije utemeljila ni jednu talijansku gimnaziju, a u onoj talijanskoj u Kopru, jedinoj koju je zatekla, pokušala je ukloniti talijanstvo;
(“... in nessuna delle tre provincie ha eretto mai un ginnasio di lingua italiana, anzi sino a quello, trovato italiano in Capodistria, tento levare l' italianita;” str. 19.);

- ni u jednoj od triju provincija nema realnih (scuole reali) gimnazija na talijanskom jeziku, a ukinula je onu koja je postojala u Piranu;
(“... in nessuna delle tre provincie mantiene scuole reali di lingua italiana, tolta di mezzo anche quella che era in Pirano...” str. 19.);

- u svojim gimnazijama i realnim školama na njemačkom jeziku talijanski jezik ne priznaje ni kao obvezatni predmet;
(“... ne' suoi ginnasi e nelle scuole reali tedesche nemmeno riconosce per materia d' obbligo la lingua italiana;” str. 19.).

- ne pribavlja dobre ni besprijekorne školske udžbenike ni talijanske geografske karte i zabranjuje uporabu izvrsnih didaktičkih sredstava koja se tiskaju u Talijanskom kraljevstvu;
(“... non provvede ne buoni ne corretti libri d' insegnamento, ne carte geografiche italiane, e vieta l' uso de mezzi didattici piu appropriati che si pubblicano nel Regno d' Italia” str. 20.);

- ni u jednoj od triju provincija nikada nije dozvolila otvaranje učiteljskih škola; izmislila je hibridne hrvatsko-talijansko-njemačke učiteljske škole u Gorici i Kopru; što se tiče tršćanske škole za učiteljice, koja je osnovana na isključivi trošak tršćanske općine, Austrija nad njom traži ponovno dobivanje prava koja nikada nije izgubila; ne dozvoljava otvaranje talijanske škole za učitelje u Trstu također na trošak općine;
(“... in nessuna delle tre provincie ha mai voluto una scuola magistrale italiana; escognito gli ibridumi slavo-italo-tedeschi delle magistrali di Gorizia e di Capodistria; a quella per le maestre, creata a tutte spese del Comune di Trieste, contende il riacquisto di mai perduti diritti; li nega a quella, per i maestri italiani non cura, e a chi, per carita de' figli e della patria, fa suo l' altrui dovere, contrasta;”str, 20.);

- ne dozvoljava utemeljenje talijanskog sveučilišta; postoji svega pokoja katedra; ne priznaju se diplome postignute na talijanskim sveučilištima...
(“... alle innumerevoli istanze delle Diete, de' Comuni, de sodalizi, chiedenti la
fondazione della Universita italiana  degli studi in queste province sempre nego ascolto; per gl' italiani, forzati alle Universita dell' Impero; non ha cattedre italiane, tranne le poche, e per la sola giurisprudenza, ad Innsbruck: provedimento poco men miserevole delle commissioni esaminatrici, sedicenti italiane, tollerate in Graz; e cio non ostante, a noi italiani, non riconosce gli studi fatti nelle Universita della nostra nazione.” str. 20.).

Deklaracija nastavlja s prigovorima austrijskoj politici u stilu uvijek i nikad, svatko i nitko te stavlja prigovore u svezi s uporabnim jezikom u uredima, vođenjem tavularnih knjiga, postavljanjem biskupa i dr. te nastavlja:

- općinama koje traže talijanske škole nameće silom hrvatske škole, nepravedno ih prisiljavajući da za njih izdvajaju financijska sredstva.
(“... a Comuni invocanti scuole italiane impone violentemente le slave, forzandoli per esse a ingiuste contribuzioni.” str. 20.).

I sada dolazi ono najvažnije, radi čega je skup sazvan, što mu je i bio pravi povod. Govori se, naime, o osnivanju  pazinske gimnazije:

“... i, kao kruna već prekomjernih uvreda, planira i odlučuje utemeljenje jedne srpsko-hrvatske gimnazije u talijanskom Pazinu, otvoreno omalovažavajući bolni krik, koji se diže s jednog kraja Istre na drugi iz grudiju svakog Talijana.”
(“... e, a coronamento e soperchio delle gia troppe offese, medita e decreta la istituzione di un ginnasio serbo-croato nella italiana Pisino, con aperto disprezzo del grido di dolore, che, da l' altro dell' Istria, erompe da ogni petto italiano.” str. 21.)

Ova je tirada izazvala buru pljeska (“scoppio di applausi vivissimi”).
Ne treba ni naglašavati da su ostali dijelovi njegova govora, kao i ostali govori, prekidani burnim pljeskom (“applausi; vivi applausi; applausi calorosi; vivissimi applausi; bene, bravo; entusiastica ovazione i još barem toliko kićenih izraza oduševljenja velikoj ideji borbe izabranog naroda protiv slavenskih barbara”).
Treba reći da se ovdje stalno gimnaziju naziva srpsko-hrvatskom, a čudi da za Pazin nije uzet izraz italianissima (najtalijanskiji). Vjerojatno je uvaženi govornik i sam u to sumnjao.

Govor završava s četiri točke protesta, a da bi se i potvrdilo da je glavni razlog održavanju skupa bilo upravo otvaranje Hrvatske gimnazije u Pazinu, prva se točka upravo na nju odnosi.

Protestira se “protiv nametanja slavenskih škola u talijanskoj zemlji, posebno protiv osnivanja srpsko-hrvatske gimnazije u Pazinu.”
(“... contro la imposizione di scuole slave in terra italiana, massime contro la istituzione di un ginnasio serbo-croato in Pisino.” str. 21.)
vrh

Nakon d'Angelija govorio je piranski načelnik dr. GIUSEPPE BUBBA, koji je, između ostalog, rekao:

Narod nama stran, koji gostoljubivost, koju je ovdje tražio i dobio ... želi pretvoriti u posjedovanje legalne stečevine, u okupacijsko pravo, pokušava se sada ugnijezditi na našim ognjištima s nama stranom uljudbom”.
(“Una gente a noi straniera, che l' ospitalita, qui chiesta in altri tempi e qui trovata per forza imperiosa di storiche vicende, vuole tradurre in possesso di legittima acquisizione, in diritto di occupazione, tenta ora assidersi con civilta non nostra ai nostri focolari.”str. 23.)

Da ne ostavi nikakvu sumnju kamo smjera njegov govor, koji obuhvaća četiri tiskane stranice, on završava s predmetom što i jest bio “ceterum censeo” cijelog ovog skupa, pitanjem otvaranja “srpsko-hrvatske” gimnazije u Pazinu.
Spajajući glavni sadržaj govora sa zaključkom kaže da oni, tj. Talijani, ne traže nikakve privilegije, oni traže samo svoja legitimna prava. Osnivanje navedene gimnazije u Pazinu po njemu je vremenski posljednja, ali po najvećoj važnosti prva od svih koncesija danih “stranom elementu”, to je novi “ratni poklič” koji se baca u lice talijanskom elementu od strane “naših neprijatelja”.
Govornik poziva Talijane da prihvate bačenu rukavicu, jer se i u ovom slučaju može primijeniti Macchiavellijeva misao da se ne smije izbjegavati rat, jer se on time samo odgađa “na tvoju štetu”. Govor završava ovim riječima:
“Borimo se, dakle, i pobijedit ćemo!”
(“ Non favori, non privilegi, non franchigie noi vogliamo! Non prepotenze non aggressioni, non invasione di cio che ad altri appartiene; ma e in noi legittimo il diritto del rispetto pieno, illimitato, assoluto, a tutto cio che e nostro, esclusivamente nostro.
            Questa dev' essere e questa sia la nostra linea di difesa, e in questa si sorregga la fede e ci guidi propizia la stella di migliori destini.
            La progettata istituzione di un ginnasio serbo-croato a Pisino, ultima in ordine di tempo, ma prima per suprema importanza fra le tante concessioni elargite all' elemento straniero, e il nuovo grido di guerra che ci viene gettato in faccia dai nostri avversari.
            Questo grido di guerra raccogliamo coraggiosamente, poi che anche ai giorni nostri deve trovare applicazione cio che il grande nostro Macchiavelli, questo sommo rivendicatore delle ragioni de' popoli oppressi, scriveva de' suoi tempi: Non si debbe mai lasciar seguire un disordine per fuggire una guerra, perche ella non si fugge, ma si differisce a tuo disavvantaggio. Combattaimo dunque e vinceremo”! str. 26.)

Govorili su još gorički zastupnik, odvjetnik Francesco Verzegnassi, zastupnik, odvjetnik Luigi Cambon, i potpredsjednik tršćanskog općinskog vijeća, dr. Moise Luzzatto.

VERZEGNASSI je govorio o provincijskom školskom fondu (Fondo scolastico provinciale). On u uvodu kaže da govori o ovom segmentu zato što je uvjeren da su ekonomski interesi jednaki onim jezičnim i nacionalnim i stoga što znate “da su sve tri sestrinske provincije, u ovoj strašnoj borbi što ju moramo voditi protiv Slovenaca i Hrvata, solidarne također u smislu da se, kada se jednoj od njih nanosti kakva nepravda ili prijetnja, ostale dvije osjećaju kao da se to nanosi njima.”
(“Se io, onorevoli signori, imprendo a parlale in questa patriotica adunanza a un argomento di per se molto arido, intorno a un argomento che e d' interesse puramente locale, qual' e quello stato ora accennato, della istituzione cioe di un fondo scolastico provinziale nel Goriziano, io lo fo perche sono convinto che anche gl' interessi economici sono, al pari degl' interessi linguistici, interesi nazionali, e perche tutte e tre le provincie consorelle, in questa lotta formidabile che dobbiamo sostenere contro gli sloveni ed i croati, sono solidali, anche nel senso che, quando un fatto ingiusto e minacciato ad una di queste tre provincie, le altre due risguardano quell' offesa come fatta a loro.” str. 26.-27.)

Smatra da se goričkim Talijanima nanosi nepravda, jer Slovenci plaćaju svega oko trećinu fiskalnih poreza.
Pokazujući što misli o Slovencima i Hrvatima poziva svu “braću” iz svih triju provincija da se zajednički  bore  “protiv provale novih barbara – kako ih je s pravom nazvao prethodni govornik” – (dr. Bubba – primj. J.J.) uspoređujući zahtjeve Hrvata i Slovenaca s prodorima Slavena u srednjem vijeku “... u kojima su naši predjeli osvojeni i opustošeni. Ali i mi smo spremni za borbu, i mi ćemo braniti naša prava, i ako ih svi mi, sjedinjeni s Trstom, budemo branili, pobjeda će se osmjehnuti nama, a ne našim protivnicima.”
(“Signori, voglio troncare qui, il mio discorsoo colla speranza, colla fiducia piena, che se noi tutti, fratelli dell' Istria, di Trieste, del Goriziano, del Trentino, rimarremo uniti in questa lotta,'se Trieste rimarra', come disse il suo illustrissimo Podesta,'propugnacolo della civilta nostra, della civilta latina'; se Trieste, nostra capitale intellettuale, stara, come convenga che stia, 'come torre ferma che non crolla giammai la cima per soffiar dei venti', noi, o signori, potremo dire, che abbiamo posto le basi della nostra difesa nazionaele contro l' irrompere dei nuovi barbari – come gli ha giustamente chiamati l' onorevole oratore che mi ha preceduto – perche questo agitarsi, questo insorgere da per tutto degli slavi contro gli intalianai e quasi simile a quelle irruzioni del medio-evo, in cui le nostre contrade furono invase e saccheggiate. Ma anche noi siamo pronti alla lotta, anche noi difenderemo i nostri diritti, e se noi tutti, uniti a Trieste, li difenderamo, la vittoria arridera a noi e non agli avversari nostri! str. 29.)

(Njegove ideje ostvarile su se, vjerojatno još za njegova života, dolaskom fašizma na vlast, a i nešto ranije, a njegovi istomišljenici pokazali su u punom smislu te riječi što misle o Hrvatima, Slovencima i drugim netalijanima, gazeći sva ljudska i građanska prava svojih protivnika. J.J.)
vrh


Zastupnik CAMBON je govorio o jezicima na području Austro-Ugarske Monarhije. On, uz ostalo, osuđuje Vladu (ministarstvo) zato što je, da bi zadovoljila “slavenske agitatore, povrijedila, ponizila i prodala ono što mora biti vrhovno dobro što ga jedna država mora štititi: Pravdu”.
( ... Queste disposizioni, o signori, vi rivelano che il Ministero, pur di soddisfare le esigenze degli agitatori slavi, ha violato, ha prostituito, ha venduto cio che deve essere il piu supremo bene che uno stato deve tutelare: la Giustizia.” str. 30-31.)

U svom govoru on napada i Crkvu, koja protežira slavenski jezik.
Svoj je govor završio riječima:
“Dotle, gospodo, nama ne preostaje ništa drugo nego, kako rekoše ostali poštovani govornici, boriti se u svim životnim prigodama, u svakom činu, s revnom budućnošću, energijom koju do sada nismo uvijek imali, s jednim ohrabrenjem da vidimo da visoko, na našem zreniku sja nad našim djelom sunce Italije.”
(“Frattanto, o signori, a noi non resta che, come dissero gli altri egregi oratori, a lottare in ogni vicenda della vita, in ogni atto, con vigilanza solerte, con un' energia non sempre avuta, con solo conforto di verde in alto, nel nostro orizzonte sull' opera nostra splendere il sole d' Italia.” str. 32.)

Posljednji govornik, dr. LUZZATTO, potpredsjednik tršćanskog općinskog vijeća, u svom dugom govoru, koji sadrži čak šest tiskanih stranica, napada Vladu te odmah na početku najavljuje protiv nje tužbu.
Kaže, uz ostalo, da se sve ono što se u domeni zakona događa u talijanskim provincijama Austrije, događa na štetu Talijana.
(“Una singolare fatalita pesa sulle provincie italiane dell' Austria, ed e quella che ogni cambiamento che avviene nelle sfere direttive, qualungue ne sia lo scopo, l' indole, il carattere, ridonda sempre a danno nostro.” str. 32.)

Nakon što je nabrojio sve “dokaze”, ističe ipak da se ne treba bojati jer upravo ovaj skup pokazuje spremnost za “obranu slavnog barjaka našeg talijanstva”.
(“Ce ne da affidamento la tempra forte della vetusta nostra civilita latina, che a ben altre scosse seppe resistere; ce ne da affidamento quel sentimento vivo e gagliardo di solidarieta e fratellanza che si e destato  in quanti sono italiani dell' Impero – sentimento che trova la sua rinnovellata espressione nel solenne congresso che noi oggi teniamo, sentimento che sara incoraggiamento a tutti quanti sentono nazionalmente, di accorrere nel momento del pericolo alla difesa del glorioso vessillo della nostra italianita.” str. 37.)

Rezolucija je, naravno, jednoglasno prihvaćena.

 

II 1. TELEGRAMI

Nakon toga su pročitani telegrami podrške.
Stigli su iz: Labina, Kanfanara, Kopra, Vodnjana, Gorice, Gradiške, Malog Lošinja, Motovuna, Vrsara, Osora, Poreča, Buzeta, Pirana, Pule, Rovinja, Svetvinčenta, Trenta, Umaga, Brtonigle i Visca, Ale, Rive, Roverta, Arca, Lovrana, Caprive, Mošćenica, Vicentine, te naravno od pazinskih Talijana i talijanaša. Iz pojedinih mjesta stiglo je više telegrama.
U pazinskom telegramu govori se o “ginnasio croato”. Telegram sadrži ukupno 495 potpisa sa 164 prezimena potpisa, a velikim su dijelom to čisto “talijanska” prezimena kao npr. Ujčić, Puhar, Sloković, Antonić, Lukšić, Knez, Drndić, Gržetić, Andrijanić, Matijašić, Mrak, Vičić, Uljanić i mnoga druga. (O tome vidjeti u prilogu.)

vrh

III. ZAKLJUČAK

            Ova knjižica, koja sadrži svega nepune 63 stranice, prvorazredni je povijesni izvor i mnogo nam govori. Mnogo nam govori i spomen-ploča postavljena kao sjećanje na taj događaj. Sadržaj je sastavio navedeni tršćanski načelnik, odvjetnik Paolo Dompieri, a ploča je postavljena na zidu velike gradske dvorane. 3

Close Move
3
Nije nam poznato da li ploča i danas postoji.

Natpis glasi:

IL XV DI GENNAIO DEL MDCCCIC
I DEPUTATI E I PODESTA
DELL' ISTRIA DI TRIESTE E DEL FRIULI ORIENTALE
QUI ADUNATI
AFFERMARONO
CONTRO LE NOVISSIME PRETENSIONI DI ALTRE GENTI
L'INDELEBILE MILLENARIO CARATTERE ITALIANO
DELLA REGIONE
POSTA FRA LE ALPI GIULIE E IL MARE

15. SIJEČNJA 1899.
ZASTUPNICI I NAČELNICI
ISTRE, TRSTA I ISTOČNE FURLANIJE
OVDJE SABRANI
POTVRDIŠE
PROTIV NAJNOVIJIH POSEZANJA DRUGIH NARODA
NEOBORIVI I TISUĆLJETNI TALIJANSKI KARAKTER
REGIJE
SMJEŠTENE IZMEĐU JULIJSKIH ALPI I MORA

Ovaj natpis i ono što je rečeno u ovom kratkom priopćenju kao da sve govore. A ipak ... čini nam se potrebnim predložiti prevesti tekst ove knjižice i objaviti ga kao trajni memento, jer ona pokazuje sav napor borbe, ponajviše upravo Hrvata, za očuvanje vlastitog jezika i kulture, a preko njih i vlastitog identiteta.
Možda bi trebalo razmisliti o objavljivanju izvornika i prijevoda uz dobar komentar.
Čini nam se da to zaslužuju pregaoci iz tog vremena, kada to već ranije nije učinjeno, barem povodom ove visoke stote obljetnice one škole protiv koje su se toliki borili, koja je kasnije bila ukinuta i ponovno oživjela.
Neka i dalje djeluje na korist hrvatskog bića na ovim prostorima.

PRILOG

Prezimena 4

Close Move
4
Prezimena na –ich transkribiramo sa –ić, a ostala (Talijanska, njemačka, češka i dr.) donosimo u neizmijenjenom obliku, dok neka donosimo u oba oblika – pretpostavljenom i onom obliku koji se nalazi u knjižici.
u telegramu pristiglom kao podrška tršćanskom skupu iz Pazina:

1) Agolanti (1)
2) Agostinis (1)
3) Albiero (1)
4) Alman (5)
5) Andrijanić (2)
6) Antonac (Antonaz) (2)
7) Antonić (5)
8) Bačić (1)
9) Bakarčić (7)
10) Barišić (2)
11) Barle (3)
12) Bartoli (2)
13) Bastianutti (3)                                  
14) Beljan (Belian)  (1)                          
15) Bergagini  (1)                                   
16) Berke   (2)                                       
17) Boenco (2)                                      
18) Bratulić  (3)                                      
19) Brešan (Bressan)  (1)                      
20) Buršić  (1)                                         
21) Buttolo  (1)                                        
22) Cazzetti   (4)                                       
23) Cibura (Ciborra)   (2)                      
24) Cioli (3)                                            
25) Cipolla    (2)                                     
26) Cogliati  (1)                                       
27) Comisso  (3)                                    
28) Coppe  (1)                                        
29) Costantini  (6)                                   
30) Ček   (1)                                           
31) Dambrosi  (2)                                   
32) Dari  (2)                                           
33) Decorte  (1)                                      
34) Defar (Deffar)   (4)                            
35) de Leitenburg  (1)                             
36) Depiera  (3)                                      
37) de Rapiccio  (4)                                 
38) de Segher  (2)                                  
39) Devscovi   (1)                                    
40) Dobrile  (8)                                      
41) Dorčić  (1)                                        
42) Dragovina  (1)                       
43) Drndić (Derndich) (12)          
44) Drotner  (2)                                      
45) Đačić (Giacich)   (2)                        
46) Erdfeld   (6)                                      
47) Fable  (1)                                          
48) Faninger  (1)                                      
49) Fenčić   (1)                                        
50) Ferenčić  (3)                                     
51) Filiplić   (1)                                        
52) Freschi  (1)                                        
53) Gabaš (Gabass)   (2)                       
54) Gabrijelić   (3)                                  
55) Glavić   (2)                                       
56) Godina  (1)                                        
57) Golob    (2)                                      
58) Grbac (Gherbetz)  (4)                        
59) Gregoris   (1)                                     
60) Grubiša   (2)                                     
61) Gržetić   (15)                                      
62) Gržić    (1)                                         
63) Giuliat  (1)                                         
64) Guštin (Gustin)  (7)                          
65) Ivančić   (2)                                      
66) Jurale (Iurale)   (2)                           
67) Jurcola (Iurzola)   (4)                         
68) Juričić   (2)                                       
69) Kamuš (Camus i Camuss)  (16)    
70) Katečić   (3)                                     
71) Klisec (Clisetz)    (3)                       
72) Knez   (4)                                           
73) Kočić    (2)                                      
74) Koren   (1)                                        
75) Kovač (Covaz)    (3)                       
76) Koverlica (Coverlizza)  (5)             
77) Krbavac  (4)                                      
78) Kukanić   (2)                                    
79) Lovrinović  (5)                      
80) Lukšetić   (1)                                     
81) Lukšić  (5)                                        
82) Lupetina    (3)                                   
83) Marcun (Marzun)  (2)                      
84) Margetić (Marghetich i Marghettich) (2)
85) Marion  (2)                                       
86) Matej         (4)                                    
87) Matić         (4)                                    
88) Matijašić   (4)                                     
89) Matković   (1)                                   
90) Mazzarelli  (2)                                  
91) Mećar (Mezzar)  (2)                         
92) Mikevčić  (1)                                     
93) Milotić   (1)                                       
94) Mizzan   (20)                                      
95) Mohorovičić  (2)                              
96) Mogorović   (3)                    
97) Morandi  (5)                                     
98) Moschini    (1)                                   
99) Mrak   (16)                                        
100) Muggia   (1)                                    
101) Nefat (Neffat)  (7)                         
102) Niederkorn   (7)                             
103) Orlić   (3)                                       
104) Paladin  (6)                                     
105) Pattay  (6)                                      
106) Pelizzer    (1)                                   
107) Perčić   (3)                                     
108) Peschle  (5)                                    
109) Petrašić (Petrassich)   (3)              
110) Piccoli   (2)                                     
111) Pilot    (7)                                       
112) Pohusta   (6)                                   
113) Poiani  (2)                                      
114) Poldrugovac   (1)                             
115) Princ (Prinz)  (2)                            
116) Privileggi   (1)                      
117) Puhar   (1)                                       
118) Riboli   (1)                                       
119) Richter  (4)                                       
120) Rigonati  (2)                                   
121) Rogović  (2)                                   
122) Rossetti   (1)                                    
123) Rovis    (2)                                     
124) Runko (Runco)  (8)                        
125) Rusijan  (2)                                     
126) Sacchetti   (2)                                 
127) Sandri  (2)                                      
128) Sartori   (2)                                    
129) Sbrizai   (1)                                     
130) Schofka   (2)                                  
131) Serpin     (1)                                    
132) Simičić    (1)                                    
133) Sironić   (3)                                    
134) Skipica (Schipizza)  (3)                  
135) Slavčić    (2)                                   
136) Sloković  (14)                                  
137) Solari   (3)                                      
138) Stanić  (1)                                       
139) Stefanutti   (1)                                  
140) Stepčić  (1)                                     
141) Stranić   (2)                                    
142) Stupar   (6)                                     
143) Sussan (i Susan) (6)                       
144) Šarac (Saraz)  (1)                           
145) Šćulac (Schiulaz) (1)                       
146) Šestan (Sestan)  (1)                       
147) Špelić (Spelich)  (1)                        
148) Štolfić (Stolfich)   (3)                     
149) Štrpin (Sterpin)   (3)                       
150) Tenčić  (2)                                      
151) Tirchis  (1)                                       
152) Ujčić   (7)                                       
153) Uljančić   (1)                                   
154) Uljanić   (4)                                      
155) Valinčić  (3)                                    
156) Vezzani   (1)                                    
157) Vičić  (6)                                        
158) Vidmar  (2)                                    
159) Vitraj (i Vitrai)   (3)                        
160) Vitturelli  (1)                                    
161) Zai   (1)                                           
162) Zanca   (1)                                      
163) Zanello  (4)                                     
164) Zbideršić (Snidersich) (1) 

Provjerite što ste zapamtili!              

vrh

 

O nama
Close Move
Logo
Web stranice uredio i izradio:
Igor Dobrić, prof. povijesti i filozofije
e-mail
Gimnazija i strukovna škola Jurja Dobrile, Pazin
| Kontakt
Close Move
Logo
Gimnazija i strukovna škola Jurja Dobrile, Pazin
Šetalište Pazinske gimnazije 11, 52000 Pazin
tel. 052 624 017
Ravnatelj: Josip Šiklić, prof.
e-mail
| ©2008 Gimnazija i strukovna škola Jurja Dobrile, Pazin Highslide JS